IPB

( | )

> Zasady

Pami?tajcie o zasadach.
Znajdziecie je wszystkie klikaj?c na link:

http://www.amazonki.net/noweforum/index.php?showtopic=92

Najwa?niejsze:
-przed zadaniem pytania sprawdzi? w archiwum czy temat nie by? ju? poruszany. Do tego s?u?y funkcja Szukaj.
-postaraj si? wybra? odpowiedni dzia? do tre?ci postu
-
nazwy tematów nieodpowiadaj?ce tre?ci w nich zawartych b?d? zmieniane.
-
Posty piszemy w sposób przemy?lany - to nie jest chat i macie czas na sformu?owanie czytelnej wypowiedzi. Staramy si? pisa? po polsku. Je?li co? chcemy doda?, a nie ma jeszcze do naszego posta komentarza innego u?ytkownika, u?ywamy opcji EDYTUJ


Dzi?kuje bardzo za uszanowanie zasad.

Klikaj?c na poni?szy link znajdziecie archiwalne tematy z dzia?u WYKRYWANIE

http://www.amazonki.net/forum1/index.php?board=3.0

> Diagnostyka nowotworów
V
Al_la
23.06.2008, 13:30
#1


Guru na forum


Zespó? Amazonki NET
7,453
26-06 07
k/Warszawy
7
Numer GG: 9520233



2006-01-14

?ród?o: Raport: Nowotwory, nr 01/2006

Wspó?czesna medycyna dysponuje szeregiem metod umo?liwiaj?cych dok?adne zbadanie cech nowotworu. Diagnostyka - chocia? czasami nieprzyjemna - jest konieczna do opracowania w?a?ciwej strategii leczenia.
Nowotwór mo?na wykry? na ró?nym etapie jego rozwoju, od molekularnego (np. zmian w metabolizmie komórek, czyli oznaczania tzw. markerów) a? po zaobserwowane objawy kliniczne, wywo?ane nieprawid?owym funkcjonowaniem tkanek i organów. Na diagnostyk? sk?adaj? si? badania wykonywane w celu stwierdzenia obecno?ci nowotworu, scharakteryzowania jego budowy histologicznej oraz okre?lenia stopnia jego zaawansowania.

Przy podejrzeniu wyst?powania zmiany nowotworowej kluczowe jest jej zlokalizowanie oraz w?a?ciwe pobranie próbki materia?u do dalszych bada?. Najbardziej podstawowa i niezb?dna jest, przeprowadzana przez patomorfologa, ocena makro- i mikroskopowa zmiany. Pozwala to stwierdzi?, czy jest to zmiana o charakterze nowotworowym, czy te? jest to zmiana nowotworopodobna. Badanie mikroskopowe okre?la w?a?ciwo?ci biologiczne nowotworu (czy jest on z?o?liwy czy niez?o?liwy) oraz jego histogenez? (z jakiej tkanki powsta?). Kluczowe jest równie? ustalenie stopnia zaawansowania nowotworu.

Do tego celu s?u?? badania cytologiczne i histologiczne. Bardzo pomocne s? równie? techniki precyzyjniej okre?laj?ce w?a?ciwo?ci biologiczne i histogenetyczne nowotworu, jak histochemia, mikroskopia elektronowa czy te? immunopatologia.

BADANIA KRWI

Bardzo istotna jest wiedza na temat zmian wska?ników laboratoryjnych w przebiegu nowotworów. Niektóre nowotwory z?o?liwe powoduj? wyst?powanie charakterystycznych dla nich nieprawid?owo?ci laboratoryjnych, wi?c monitorowanie tego typu zale?no?ci jest pomocne w diagnostyce nowotworowej. W interpretacji tego typu wyników kluczowe znaczenie ma ustalenie granic warto?ci prawid?owych oraz czu?o?? stosowanych metod.

OB

Prostym, szybkim i tanim badaniem laboratoryjnym, mog?cym zasygnalizowa?, ?e w organizmie dzieje si? co? niedobrego, jest OB. Jego wynik wskazuje na tempo opadania erytrocytów w odstawionej próbce krwi (zazwyczaj w czasie 1 godziny). Prawid?owy wynik to:

- dla kobiet - poni?ej 12?mm/godz.;
- dla m??czyzn poni?ej 60. r. ?. - poni?ej 8?mm/godz.;
- dla m??czyzn powy?ej 60. r. ?. - poni?ej 15?mm/godz.

Podwy?szone OB wyst?puje w stanach fizjologicznych (ci??y, po?ogu, miesi?czki). Mo?e tak?e sugerowa? wyst?powanie stanów zapalnych, chorób tarczycy lub nowotworów.

Morfologia

Najcz?stszymi nieprawid?owo?ciami hematologicznymi w przypadku wyst?powania choroby nowotworowej s?:

- niedokrwisto?? niedobarwliwa/syderoachrestyczna (spowodowana niedoborem ?elaza) w przypadku bia?aczek;
- niedokrwisto?? hemolityczna (wynikaj?ca ze skróconego czasu ?ycia erytrocytów) w nowotworach uk?adu pokarmowego;
- erytrocytoza (patologiczny wzrost liczby krwinek czerwonych) w przypadku raka nerki, w?troby oraz mi?saków;
- leukopenia (obni?ony poziom krwinek bia?ych) w naciekaniu szpiku kostnego;
- granulocytoza (zbyt wysoki poziom granulocytów) przy nadmiernym namna?aniu si? komórek, naciekaniu szpiku kostnego, zaka?eniach lub ch?oniakach;
- limfocytoza (zbyt wysoki poziom krwinek bia?ych) w bia?aczkach i ch?oniakach;
- trombocytoza (zbyt wysoki poziom p?ytek krwi) przy zespo?ach paranowotworowych i zespo?ach mieloproliferacyjnych.

BADANIE SZPIKU

Badanie szpiku (biopsj? szpiku kostnego) przeprowadza si? w ramach diagnostyki onkologicznej w celu ustalenia nowotworowego naciekania szpiku kostnego w przebiegu wielu nowotworów litych.
Tak?e - w przypadku nowotworów uk?adu krwiotwórczego w celu rozpoznania (bia?aczki, szpiczaki) lub wykluczenia zaawansowania w stopniu IV (ch?oniaki). Wykonanie tego badania jest równie? wskazane w razie trudno?ci z wyja?nieniem przyczyny leukopenii lub ma?op?ytkowo?ci oraz niedokrwisto?ci, które nie znajduj? uzasadnienia w typowych przyczynach (chemioterapia, radioterapia, powa?ne zaka?enia).

Biopsj? szpiku wykonuje si? ig?? Jamshidiego z obu grzebieni talerzy biodrowych (pobieranie obustronne zwi?ksza czu?o?? badania). Wykonuje si? je w znieczuleniu miejscowym (trepanobiopsja). Pobierana jest kostka materia?u, której najwi?kszy wymiar nie powinien by? mniejszy ni? 2 cm. Niepolecane jest obecnie pobieranie materia?u z nak?ucia mostka ze wzgl?du na du?e prawdopodobie?stwo nieuzyskania materia?u do badania, a tak?e na ryzyko zwi?zane z cz?stym wyst?powaniem osteopenii (utraty masy kostnej) u chorych na nowotwory.

DIAGNOSTYKA CYTOPATOLOGICZNA

Opiera si? ona na mikroskopowej ocenie komórek pobranych od pacjenta z miejsca wyst?powania podejrzanej zmiany. Pozwala wykry? nowotwór lub te? okre?li? ewentualne zagro?enie nowotworzenia.

Badanie cytologiczne polega na pobraniu materia?u dwoma mo?liwymi sposobami.

Metoda z?uszczeniowa opiera si? o rozmazy komórek ulegaj?cych samoistnemu z?uszczaniu si? (plwocina, p?yny z jam cia?a) b?d? te? wymazy (b?ony ?luzowe przewodu pokarmowego lub oskrzeli, szyjka macicy).

Metoda aspiracyjna polega na nak?uciu zmienionego obszaru cienk? ig?? (0,5-0,6?mm) i dalszym badaniu rozprowadzonego na szkie?ku mikroskopowym materia?u ze ?wiat?a ig?y. Jest to biopsja aspiracyjna cienkoig?owa (BAC, punkcja). Stanowi ona szybk? metod?, w której po nak?uciu narz?du przez skór? pod ci?nieniem do ig?y dostaj? si? komórki i p?yny z badanej tkanki. Dzi?ki ma?ej ?rednicy ig?y metoda ta zazwyczaj nie daje powik?a?. W po??czeniu z technikami obrazowania, takimi jak USG czy tomografia komputerowa, mo?liwe jest bezpieczne pobranie próbki guza znajduj?cego si? w dowolnym miejscu cia?a, nawet wtedy, gdy jest on niewyczuwalny.

Badanie cytologiczne jest szczególnie pomocne w diagnostyce zmian chorobowych szyjki macicy, uk?adu oddechowego, jamy otrzewnowej, jamy op?ucnowej. Najcz??ciej stosowane jest do rozpozna? wczesnego raka szyjki macicy.

DIAGNOSTYKA HISTOPATOLOGICZNA

Jest to ocena tkanek (przy u?yciu mikroskopu ?wietlnego) pobranych wcze?niej w trakcie badania endoskopowego lub zabiegu chirurgicznego. Pozwala na precyzyjne postawienie diagnozy: czy istniej? skupiska komórek nowotworowych, czy nie.
Jest ona niezwykle wa?na, je?li chodzi o rozpoznanie typu histologicznego nowotworu, jego stopnia z?o?liwo?ci, jak równie? zawa?a na wyborze metody leczenia i rozleg?o?ci wycinanej zmiany przy zabiegu operacyjnym. Materia? do tego badania mo?e pochodzi?, np. z biopsji chirurgicznej (czyli wyci?cia fragmentu lub te? ca?ej zmiany), biopsji aspiracyjnej cienkoig?owej b?d? gruboig?owej (oligobiopsja). W ostatnim przypadku stosuje si? ig?y o przekroju wi?kszym ni? 1,2 mm. Dzi?ki temu mo?emy okre?li? struktur? badanej tkanki potrzebn? do rozpoznania charakteru zmiany. Niestety, jest to metoda bolesna, stosowana zazwyczaj dopiero wtedy, gdy biopsja cienkoig?owa nie da wystarczaj?cej ilo?ci informacji na temat badanej zmiany.

Kolejn? mo?liwo?ci? jest biopsja wiertarkowa, gdy zamiast ig?y u?ywany jest trepan wprawiany w ruch obrotowy. Umo?liwia to pobranie wi?kszego fragmentu tkanki ni? w przypadku biopsji gruboig?owej. Jej struktura jest niezmieniona, co znacznie u?atwia diagnoz?.

Tego typu badanie przeprowadzane mo?e by? tak?e w trakcie operacji (biopsja ?ródoperacyjna). Jego celem jest wówczas ustalenie charakteru zmiany, podj?cie przez chirurga decyzji o rozleg?o?ci resekcji i ustalenie granicy zdrowej tkanki przy wycinaniu nowotworów z?o?liwych.

Inn? patomorfologiczn? technik? pozwalaj?c? na scharakteryzowanie zmiany nowotworowej jest histochemia. Stosuj?c metody chemiczne, wykrywa si? obecno?? charakterystycznych dla ró?nych tkanek zwi?zków, w tym dla nowotworów.

BADANIA OBRAZOWE

Diagnostyka obrazowa jest jedn? z szybciej rozwijaj?cych si? dziedzin medycyny. Pozwala nie tylko na wykrycie zmiany nowotworowej, ale równie? na ocen? stopnia zaawansowania i kontrolowanie odpowiedzi na leczenie.

Ostatnio rozpocz?to stosowanie bardzo czu?ych technik obrazowania czynno?ciowego, które umo?liwiaj? ?ledzenie procesów fizjologicznych i metabolicznych poprzedzaj?cych powstawanie zmian nowotworowych. Dzi?ki temu s? bardzo przydatne we wczesnym wykrywaniu nowotworów, jak równie? sprawdzaniu ich odpowiedzi na leczenie.

Badania rentgenowskie (RTG)

P?uca

Do bada? obrazowych zalicza si? badania rentgenowskie. Jest to g?ówna metoda wykrywania pierwotnych i wtórnych nowotworów p?uc, nowotworów ?ródpiersia i ch?oniaków. Jest to tylko wst?pne badanie. W przypadku wykrycia podejrzanej zmiany przeprowadza si? bardziej precyzyjne badania, np. tomografi? komputerow?.

Radiogram klatki piersiowej wykonywany jest z podaniem do prze?yku ?rodka cieniuj?cego. Zmiany nowotworowe w takim badaniu mog? si? objawia? widocznymi okr?g?ymi cieniami na powierzchni p?uc, zaburzeniami napowietrzania p?uc (rozedma b?d? niedodma), zmianami w zarysie wn?ki b?d? ?ródpiersia, lub te? widocznymi zaciekami w mi??szu p?ucnym.

Nie nale?y jednak podejmowa? ?adnych decyzji terapeutycznych na podstawie badania rentgenowskiego, gdy? bardzo cz?sto daje ono niepe?ne informacje na temat zaawansowania zmian i ich typu.
Konieczne jest uzupe?nienie bada? o tomografi? komputerow? lub te? badania endoskopowe (bronchoskopia, mediastinoskopia, wideotrakoskopia, ezofagoskopia).

Ko?ci

Gdy objawy u pacjenta wskazuj? na zmiany nowotworowe w ko?ciach, konieczne jest zrobienie ich radiogramu. W tym przypadku nale?y jednak pami?ta?, ?e bardzo cz?sto objawy kliniczne wyprzedzaj? znacznie fakt pojawienia si? rozpoznawalnych zmian radiologicznych.

W ko?ciach stosunkowo rzadko pojawiaj? si? zmiany nowotworowe pierwotne, znacznie cz??ciej obserwowane s? przerzuty. Mog? one mie? charakter osteolityczny (ubytek tkanki kostnej), osteoblastyczny (naro?le) b?d? te? mieszany. Rozpoznanie typu zmian cz?sto jest utrudnione przez efekty osteoporozy.

Dobrze rozpoznawane t? metod? s? zmiany kostne w przypadku szpiczaka, raka gruczo?u krokowego oraz w niektórych nowotworach pierwotnych ko?ci.

W niektórych przypadkach badanie rentgenowskie ko?ci nale?y uzupe?ni? bardziej czu?ym badaniem scyntygraficznym.

Przewód pokarmowy

Badania radiologiczne s? nadal g?ównym elementem diagnostyki nowotworów przewodu pokarmowego. Do bada? prze?yku, ?o??dka i jelita grubego stosuje si? metod? podwójnego kontrastu (baryt i powietrze). Metoda ta nie wykrywa jednak mniej zaawansowanych zmian. Dlatego te? pe?ne wyniki uzyskuje si?, stosuj?c po??czenie radiogramu z badaniami endoskopowymi (ezofagoskopia, gastroskopia, rektoskopia, kolonoskopia). Nie tylko wykrywaj? one drobniejsze zmiany, ale podczas takiego badania mo?na równie? precyzyjnie pobra? materia? do badania histologicznego.

Piersi

Mammografia jest podstawow? metod? diagnostyki zmian w obr?bie gruczo?u sutkowego. Stanowi g?ówne badanie przesiewowe. Jej czu?o?? wynosi ponad 90%. Wa?ne jest, by zabieg ten wykonywa? w specjalistycznych gabinetach wyposa?onych w sprawny sprz?t oraz z wykwalifikowanym personelem wspó?pracuj?cym - patologiem i chirurgiem-onkologiem.

Aparatura mammograficzna musi spe?nia? wszelkie normy bezpiecze?stwa, je?li chodzi o nara?enie badanych na dzia?anie promieniowania.

Badanie to przeprowadzane co 12 miesi?cy u kobiet powy?ej 50. roku ?ycia pozwala na zmniejszenie ryzyka zgonu z powodu raka sutka o ok. 30%.

Jest to równie? niezb?dne badanie w przypadku stwierdzenia podejrzanych zmian w obr?bie sutków. Mo?e by? ono równie? wykonywane podczas badania u chorych przebiegu chemioterapii lub hormonoterapii.

Tomografia komputerowa (TK)

Najwi?ksz? rol? w diagnostyce nowotworowej odgrywa tomografia komputerowa (TK). Dzi?ki swojej czu?o?ci i swoisto?ci umo?liwia ona rozpoznanie zmian zlokalizowanych w dowolnym rejonie cia?a.
Jedynie w niektórych przypadkach (na przyk?ad w nowotworach uk?adu ch?onnego ?ródpiersia) jej specyficzno?? jest mniejsza i nale?y potwierdzi? diagnoz? metodami endoskopowymi.

Tomografia komputerowa pozwala na dok?adne wytyczenie granicy pomi?dzy tkank? zdrow?, naczyniami, tkank? kostn? a zmian? nowotworow?. Daje to mo?liwo?? precyzyjnego zaplanowania operacji lub te? radioterapii. Badanie to jest cz?sto niezb?dne przy monitorowaniu odpowiedzi organizmu na radioterapi? czy te? chemioterapi? (szczególnie w przypadkach nowotworów w?troby, klatki piersiowej, przestrzeni zaotrzewnowej, g?owy oraz szyi).

Tomografia komputerowa polega na emisji promieniowania rentgenowskiego pochodz?cego z lampy kr???cej wokó? pacjenta. Obraz powstaje dzi?ki ró?nicy w g?sto?ci poszczególnych tkanek i organów w ludzkim ciele.

Badanie to nale?y wykonywa? na czczo. Podczas zabiegu pacjentowi nie wolno si? porusza?, gdy? znacznie utrudni?oby to ocen? ko?cowego wyniku. Nie powinno si? stosowa? tomografii komputerowej u kobiet w ci??y i dzieci do lat dziesi?ciu.

Innowacj? w tomografii komputerowej jest zastosowanie techniki wielorz?dowego spiralnego obrazowania obj?to?ciowego. Dzi?ki niej dane zbierane s? znacznie szybciej ni? przy u?yciu konwencjonalnej TK; istnieje równie? mo?liwo?? modulowania intensywno?ci wi?zki, dzi?ki czemu mo?na ograniczy? napromieniowywanie zdrowych tkanek. Zmiany s? znacznie dok?adniej obrazowane, mo?liwe jest wówczas stworzenie trójwymiarowego obrazu, bardzo przydatnego w zaplanowaniu leczenia chirurgicznego b?d? radioterapii.

Aktualnie jest to polecana metoda w rutynowym badaniu obecno?ci zmian w p?ucach i w?trobie, jak równie? przy przedoperacyjnym ocenianiu stopnia zaawansowania nowotworów nerek i trzustki.

Rezonans magnetyczny (MR)

Jest g?ówn? metod? diagnostyki pierwotnych i wtórnych nowotworów o?rodkowego uk?adu nerwowego, nowotworów g?owy i szyi, jak równie? do wykrywania i okre?lania stopnia zaawansowania nowotworów z?o?liwych w miednicy ma?ej. Do badania stosowany jest zazwyczaj ?rodek cieniuj?cy - gadolin. Pozwala on na uwidocznienie narusze? ci?g?o?ci bariery krew-mózg, charakterystycznej dla naciekania nowotworowego. Technika rezonansu magnetycznego pozwala na szczegó?owe okre?lenie strefy obrz?ku wokó? zmiany nowotworowej, jak i samego guza, dzi?ki czemu pozwala okre?li? stopie? ucisku na rdze? kr?gowy. Uzyskiwanie obrazów o wi?kszej rozdzielczo?ci ni? przy tomografii komputerowej umo?liwia precyzyjne okre?lenie granic guza, zw?aszcza podczas planowania operacji.

Metoda jest bardzo przydatna w ocenie w?z?ów ch?onnych, diagnostyce ró?nicowej naciekania splotu ramiennego, ?ciany klatki piersiowej i osierdzia.
Pozwala te? na bardzo dok?adne ró?nicowanie zmian popromiennych od nawrotu nowotworu, co ma istotne znaczenie w trakcie obserwacji po przebytym napromienianiu klatki piersiowej.

Niestety, koszt wykonania MR jest kilkukrotnie wi?kszy ni? TK, do tego nie zawsze ma wyra?n? przewag? nad tym badaniem.

Ultrasonografia (USG)

Badanie to jest bardzo istotne ze wzgl?du na jego nieinwazyjno??, szerok? dost?pno?? i niskie koszty. USG jest szczególnie przydatne w ocenie nowotworów jamy brzusznej i miednicy (zw?aszcza w diagnostyce nowotworów narz?dów moczowo-p?ciowych). Powinno by? to badanie wst?pne, uzupe?niane w miar? wskaza? tomografi? komputerow? lub badaniem endoskopowym, gdy? ma ograniczon? swoisto??. Jest ni? np. bardzo trudno zró?nicowa? zmiany w w?trobie.

Ze wzgl?du na sw? nieinwazyjno?? i bezpiecze?stwo jest to metoda polecana w onkologii dzieci?cej. Mo?na j? równie? stosowa? do badania chorób sutka, jednak nie powinna to by? g?ówna metoda diagnostyki ze wzgl?du na ograniczon? czu?o?? i swoisto??.

Ultrasonografia jest równie? bardzo dobr? metod? monitorowania przebiegu leczenia. USG ma coraz wi?ksze zastosowanie dzi?ki ??czeniu jej z innymi metodami diagnostycznymi. Przyk?adem mo?e by? sterowana biopsja pod kontrol? ultrasonografii. Mo?liwe jest wówczas pobranie pod kontrol? USG wycinków biopsyjnych, zw?aszcza z miejsc trudnodost?pnych.

Zastosowanie dodatkowo metody power Doppler w badaniu przep?ywu krwi pozwala na obserwacj? przep?ywu krwi w zmianach guzowatych, za? dzi?ki poprawionej czu?o?ci mo?liwe jest wykrycie nowo powsta?ych naczy? oraz zró?nicowanie zmian z?o?liwych.

Badanie scyntygraficzne

Jest to technika wykorzystuj?ca izotopy promieniotwórcze (g?ównie technet - 99Tc) do wst?pnego rozpoznawania przerzutów w ko?ciach. Jest ono bardziej czu?e ni? badanie radiologiczne. Jednak rentgenodiagnostyka ko?ci daje lepsze wyniki przy badaniu odpowiedzi na chemioterapi? i radioterapi?.

Badanie scyntygraficzne daje bardzo dobre wyniki przy rozpoznawaniu nowotworów tarczycy (tu u?ywany jest izotop jodu 131J lub 132J). W takim przypadku zawsze powinno by? poprzedzone badaniem USG.

Badania endoskopowe (wziernikowanie)

Umo?liwia ogl?danie jam, przewodów i narz?dów cia?a za pomoc? przyrz?dów optycznych (endoskopu). Mo?e by? po??czone z niewielkimi zabiegami operacyjnymi. Stanowi ono jedn? z g?ównych metod wst?pnego diagnozowania nowotworów z?o?liwych. Pozwala na dok?adne okre?lenie rozmiaru i zakresu zmian, umiejscowienia i rozleg?o?ci nacieku. Umo?liwia równie? pobieranie materia?u do badania histologicznego.

Najcz??ciej wykonywane w onkologii badania endoskopowe to: laryngoskopia, bronchoskopia, ezofagoskopia, gastroskopia, kolonoskopia, rektoskopia, cystoskopia, histeroskopia, laparoskopia, torakoskopia i mediastinoskopia.

Bronchoskopia

Przeprowadzana jest po wykryciu podejrzanej zmiany badaniem RTG. Badanie to pozwala na rozpoznanie zmian w p?ucach, krtani, tchawicy i oskrzelach, umo?liwia dok?adn? ocen? i umiejscowienie guza oraz wst?pn? ocen? zaawansowania choroby. Dodatkowo w trakcie tego badania mo?na z ?atwo?ci? pobra? wycinki tkanek z oskrzeli i p?uc, jak równie? wydzieliny oskrzelowej do badania histopatologicznego (tkank? p?ucn? pobiera si? za pomoc? instrumentu biopsyjnego wsuwanego przez kana? bronchoskopu). Do tego celu u?ywa si? bronchoskopu, czyli sztywnej rury zako?czonej uk?adem optycznym, wprowadzanej przez jam? ustn? do krtani, lub gi?tkiego fiberoskopu wprowadzanego przez nos.

Przed takim zabiegiem krta? lub przewód nosowy s? znieczulane poprzez inhalacj?. Dodatkowo podaje si? zazwyczaj ?rodek uspokajaj?cy oraz atropin? zmniejszaj?c? ryzyko skurczu krtani. Mimo znieczulenia, jest to badanie nieprzyjemne i bolesne.

Udoskonaleniem tej metody jest bronchoskopia fluorescencyjna, która pozwala na rozpoznanie nie tylko bardzo ma?ych zmian nowotworowych w p?ucach, ale równie? stanów przedrakowych niewidocznych w konwencjonalnej bronchoskopii. Kolejn? jej zalet? jest uwidocznienie i dok?adna lokalizacja nacieków nowotworowych o charakterze wewn?trz?luzówkowym.

Przed bronchoskopi? (przynajmniej przez 4 godziny) nie wolno je?? ani pi?. Po zabiegu pacjent pozostaje przez kilka godzin pod obserwacj?. Je?eli pobierana by?a tkanka p?ucna poprzez biopsj?, wówczas konieczne jest wykonanie prze?wietlenia klatki piersiowej, by wykluczy? ewentualne powik?ania.

Mediastinoskopia

To badanie pozwala na ogl?danie ?ródpiersia - przestrzeni klatki piersiowej pomi?dzy p?ucami - oraz pobranie materia?u do bada?. Do tego celu u?ywa si? mediastinoskopu (gi?tka rurka zako?czona uk?adem optycznym). Badanie to stosowane jest w przypadku niewyja?nionego powi?kszenia w?z?ów ch?onnych oraz przed operacj?, w celu zbadania procesu rozprzestrzeniania si? nowotworu. Przeprowadzane jest w sali operacyjnej w znieczuleniu ogólnym. Wykonywane jest naci?cie nad mostkiem, przez które wprowadza si? sond? do ?ródpiersia.

Gastroskopia

Kolejnym badaniem endoskopowym jest gastroskopia. U?ywane w niej endoskopy maj? ?rednic? od 6 do 12?mm, za? d?ugo?? od 30 do 150 cm. Tego typu endoskopy s? wyposa?one w szczypczyki do pobierania tkanek (s?u??cych dalej do bada? histopatologicznych).

Badanie prze?yku t? metod? to esofagoskopia, ?o??dka - gastroskopia za? dwunastnicy - duodenoskopia. Do tego typu zabiegu znieczula si? zazwyczaj jam? ustn? oraz gard?o. Przed badaniem przez kilka godzin koniecznie trzeba powstrzyma? si? od jedzenia. Samo badanie trwa ok. 10 minut.

Kolonoskopia

Pozwala na badanie w poszukiwaniu zmian jelita grubego od najni?szej cz??ci odbytnicy a? do granicy z jelitem cienkim. S?u?y ono m.in. do wykrywania nowotworów jelita grubego i odbytnicy we wczesnym stadium. Tak samo jak w pozosta?ych przypadkach bada? endoskopowych mo?liwe jest pobranie wycinka ?ciany jelita do dalszych bada?.

Do badania koniecznie jest, aby jelito by?o kompletnie puste. Ju? trzy dni przed badaniem zaleca si? przej?cie na diet? p?ynn?. Czasami niezb?dne jest podanie ?rodków przeczyszczaj?cych b?d? te? zastosowanie lewatywy tu? przed badaniem. Rzadko zdarzaj? si? powik?ania, takie jak krwawienie jelita. Wówczas podczas zabiegu mo?na wstrzykn?? leki hamuj?ce krwawienie lub te? u?y? lasera, ciep?a albo pr?du do jego zatamowania. Zabieg trwa ok. 30-60 minut. Przed badaniem podawane s? zazwyczaj leki uspokajaj?ce znosz?ce cz??ciowo dyskomfort odczuwany w trakcie zabiegu. Pacjent pozostaje pod obserwacj? do czasu ust?pienia ich dzia?ania.

Cytoskopia

Metoda stosowana jest przy rozro?cie prostaty, przed planowan? operacj? lub gdy istnieje podejrzenie zmian nowotworowych (jak np. rak p?cherza moczowego). Polega na wprowadzeniu przez cewk? moczow? do p?cherza sztywnego b?d? gi?tkiego cytoskopu. Wykorzystanie cytoskopu gi?tkiego umo?liwia jedynie postawienie diagnozy, natomiast zastosowanie cytoskopu sztywnego pozwala na jednoczesne dokonanie innych zabiegów, np. pobrania fragmentu tkanki do badania. T? metod? mo?na zbada? ca?y dolny odcinek uk?adu moczowego. Zabieg nie wymaga specjalnych przygotowa?. Wykonuje si? go w znieczuleniu. Bardzo rzadko po badaniu mog? wyst?powa? powik?ania, takie jak krwawienie, alergia kontaktowa, zatrzymanie moczu czy te? zaka?enia.

Pozytonowa tomografia emisyjna (PET)

Jest to jedna z najnowszych i najbardziej obiecuj?cych metod diagnostyki nowotworowej. Dzi?ki niej mo?liwe jest zobrazowanie aktywno?ci metabolicznej w badanej tkance. Technika ta polega na rejestracji wychwytu znakowanego izotopu o krótkim okresie pó?trwania, zwi?zanego z cz?steczkami glukozy. Tkanki o wi?kszej aktywno?ci metabolicznej szybciej wychwytuj? glukoz?, przez co po pewnym czasie gromadzi si? w nich znacznik izotopowy. Komórki nowotworowe znacznie szybciej si? dziel?, przez co maj? wy?szy metabolizm od zdrowych komórek. Dzi?ki temu mo?na uzyska? obraz zmian nowotworowych na tle tkanek prawid?owych.

Jest to metoda charakteryzuj?ca si? du?? czu?o?ci? (ponad 90%).

Wykrywa podejrzane zmiany, których nie zauwa?a si? w TK. Badanie to charakteryzuje si? wi?ksz? swoisto?ci? ni? TK, zw?aszcza w przypadku zmian umiejscowionych w w?z?ach ch?onnych.

Ma szeroki zakres zastosowa?, zw?aszcza w diagnostyce nowotworów okr??nicy, p?uc, sutka, g?owy, szyi, o?rodkowego uk?adu nerwowego, czerniaków oraz ch?oniaków.

Jest wybitnie przydatne w ocenie charakteru zmian, których nie da?o si? rozpozna? innymi metodami obrazowania. Doskonale si? sprawdza w badaniu stopnia zaawansowania i z?o?liwo?ci nowotworów, jak równie? w ?ledzeniu odpowiedzi na leczenie i przewidywaniu mo?liwo?ci nawrotów po zastosowaniu leczenia.

Nie mo?na, niestety, przy jej u?yciu okre?li? anatomicznego zasi?gu nacieku nowotworowego. Istnieje równie? inna powa?na wada tej metody - jej wysoki koszt.

Tekst: Anna Szczerba

MARKERY NOWOTWOROWE

We wczesnym wykryciu chorób nowotworowych i w dalszym ich monitorowaniu szczególn? rol? odgrywaj? markery nowotworowe, czyli antygeny (substancje ?znacznikowe") towarzysz?ce niektórym nowotworom. Antygeny te s? charakterystyczne dla danego narz?du. W zdrowych komórkach ich ekspresja jest zahamowana, natomiast mog? ujawnia? si? w komórkach nowotworu z?o?liwego. U osób zdrowych substancje te nie wyst?puj? lub s? wykrywane w minimalnych ilo?ciach.

Warto?? kliniczn? w wykrywaniu, monitorowaniu wzrostu oraz ocenie leczenia nowotworu maj? g?ównie antygeny kr???ce, tzn. takie, które s? wydzielane przez komórki nowotworu do krwiobiegu chorego. Ich poziom mo?na oznaczy?, pobieraj?c do analizy próbk? krwi. Nale?y przy tym zaznaczy?, ?e ?prawid?owe" poziomy markerów mog? by? ró?ne u ró?nych osób. Dlatego najwi?ksze znaczenie maj? zmiany poziomu markera w czasie, a nie przekroczenie przez niego warto?ci normy. Poza tym szybki wzrost poziomu markera do bardzo wysokich warto?ci ?wiadczy raczej o gwa?townym zapaleniu danego narz?du, a nie o rozwoju nowotworu w jego obr?bie.

Aby wyniki bada? mog?y by? pomocne w diagnostyce i leczeniu, poziomy markerów powinny by? sprawdzane kilkakrotnie w czasie leczenia. Pami?tajmy, ?e sam wynik poziomu markera nie jest równoznaczny z diagnoz? - prawid?owe st??enie nie wyklucza obecno?ci nowotworu, a umiarkowane podwy?szenie markerów wyst?puje w chorobach nienowotworowych. Jest to jedynie badanie pomocnicze i musi by? zweryfikowane przez lekarza.

Najcz??ciej analizowane markery nowotworowe:

PSA (prostatic specific antygen - antygen specyficzny dla prostaty) - enzym wydzielany zarówno przez zdrowy gruczo? krokowy, jak i przez gruczolaka oraz raka.
Dlatego jego oznaczenie, chocia? bardzo istotne, mo?e by? traktowane jedynie jako element w procesie rozpoznawania nowotworu i monitorowaniu jego leczenia. Jego poziom naturalnie wzrasta wraz z wiekiem m??czyzny.

CEA (carcinoembryonic antygen - antygen rakowozarodkowy) - jego wysokie st??enia obserwuje si? w raku jelita grubego, gdzie jest stosowany do monitorowania leczenia. Ponadto wyst?puje w raku p?uc, w?troby, trzustki, piersi, p?cherza moczowego, szyjki macicy, prostaty. Niewielki wzrost jego poziomu obserwuje si? równie? u palaczy, u chorych z marsko?ci? w?troby oraz w procesach zapalnych.

AFP (Alfa-fetoproteina) - jej poziom jest podwy?szony w raku pierwotnym w?troby oraz w pewnych nowotworach j?dra. Niewielki wzrost wyst?puje w nowotworach ?o??dka i jelit oraz w nienowotworowych chorobach w?troby.

Beta-HCG (b-HCG, human chorionic gonadotropin - ludzka gonadotropina ?o?yskowa) - marker niektórych nowotworów j?dra i nowotworów typu zarodkowego (neuroblastoma, nephroblastoma).

CA 125 (cancer antigen 125 - antygen rakowy 125) - jego st??enie jest podwy?szone u 80% chorych na raka jajnika, w stanach zapalnych miednicy mniejszej, endometriozie, ci??y, niekiedy w innych chorobach nowotworowych.

CA 15-3 (cancer antigen 15-3) - wzrasta u cz??ci chorych z uogólnionym rakiem piersi.

CA 19-9 - jest ma?o swoistym markerem raków przewodu pokarmowego.

Na obecno?? zmian nowotworowych mog? czasami wskazywa? równie? zmiany biochemiczne we krwi, np.:
- zwi?kszenie aktywno?ci fosfatazy zasadowej mo?e wskazywa? na pierwotne i przerzutowe nowotwory ko?ci;
- zwi?kszenie aktywno?ci fosfatazy kwa?nej wyst?puje cz?sto w przypadku raka gruczo?u krokowego (zw?aszcza z przerzutami do ko?ci);
- podwy?szony poziom dehydrogenazy kwasu mlekowego przy przerzutach nowotworów litych i w bia?aczkach.

Tekst: lek. med. Tomasz Figiel


--------------------
W najgorszych chwilach mego ?ycia zawsze mog?em liczy? na przyjació?.
Odt?d wiem, ?e pierwsz? rzecz?, jak? nale?y zrobi?, to poprosi? o pomoc
.

Paulo Coelho
Go to the top of the page
 
+Quote Post
 
Start new topic
b.angel
13.12.2008, 11:21
#2


Guru na forum


Zespó? Amazonki NET
4,849
26-06 07
gród nad mleczn?
9
Numer GG: 5536919



Podstawowe badania podmiotowe i przedmiotowe wykorzystywane w onkologii – nowotworach z?o?liwych narz?du rodnego i raka piersi


Barbara Kozakiewicz
z Kliniki Onkologicznej Centrum Onkologii – Instytutu im. M. Sk?odowskiej-Curie
w Warszawie przy ul. Wawelskiej 15

Kierownik Oddzia?u Radioterapii: doc dr hab. A. Skowro?ska-Gardas

I. BADANIA WYKONYWANE U CHORYCH NA NOWOTWORY NARZ?DU RODNEGO

1. Wywiad – to zbiór informacji przekazywanych przez pacjentk? w odpowiedzi na nasze pytania. Rozmow? t? nale?y przeprowadza? bardzo dok?adnie i taktownie, bowiem pytamy kobiet? o jej najintymniejsze fakty z ?ycia osobistego. Niejednokrotnie pacjentka wyjawia je pierwszy raz w ?yciu. Przekazuje je osobie obcej w obliczu zagro?enia swego zdrowia i ?ycia „?mierteln? chorob?” – takie bowiem jest odczucie spo?eczne w przypadku rozpoznania nowotworu z?o?liwego.W wywiadach nale?y zwróci? uwag? na te cechy i objawy, które zwi?kszaj? ryzyko rozwoju nowotworu lub szczególnie cz?sto towarzysz? chorobom nowotworowym i s? pomocne przy ustaleniu rozpoznania i rokowania.

2. Badania i zabiegi diagnostyczne, kryteria oceny ich wyników w nowotworach uk?adu rozrodczego

Rozmaz Papanicoulau (Pap)
badanie cytologiczne

Badaniu temu powinna podda? si? ka?da kobieta, bez wzgl?du na wiek, przynajmniej raz w roku. Je?li w 3 kolejnych badaniach rozpoznano I grup? wg. Pap, nast?pne badanie wykonuje si? po 3 latach. Przy pobieraniu wymazu Pap istotne jest, aby pobrano komórki ze strefy granicznej tzn. okolicy uj?cia zewn?trznego z miejsca, gdzie styka si? nab?onek p?aski pokrywaj?cy tarcz? cz??ci pochwowej i nab?onek gruczo?owy wy?cielaj?cy kana? szyjki macicy – miejsce gdzie najcz??ciej rozwija si? nowotwór oraz ze sklepienia tylnego, gdzie gromadzi si? najwi?cej z?uszczonych komórek. Badaniem cytologicznym w 90% przypadków mo?na wykry? nowotwór we wczesnym okresie rozwoju, a ponadto badanie to umo?liwia wykrycie rz?sistkowicy, grzybicy a tak?e mo?e by? pomocne w ocenie zmian hormonalnych. Cytologia eksfoliatywna, czyli poszukiwanie komórek nowotworowych w?ród komórek znajduj?cych si? w wydzielinie gruczo?ów, wysi?kach, przesi?kach lub zeskrobinach z powierzchni ró?nych narz?dów, umo?liwia wczesne wykrycie zmian nowotworowych, których nie mo?na jeszcze stwierdzi? innymi metodami.Jak cz?sto nale?y wykonywa? badanie cytologiczne?Zalecenia wytyczone przez Ameryka?skie Towarzystwo Po?o?ników i Ginekologów wydaj? si? by? najprecyzyjniejszymi. Uwzgl?dniaj? wiek, wywiad rodzinny, nawyki i inne schorzenia kobiety i jej partnerów. Grupa najwi?kszego ryzyka to kobiety, które przeby?y leczenie CIN I (cervical intraepithelial neoplasia) lub raka inwazyjnego. Badanie Pap zaleca si? co 3 mies. przez pierwsze 2 lata po leczeniu, co 6 mies. przez nast?pne 3 lata, a potem raz w roku.Cytologia raz w roku powinna by? wykonywana u kobiet o zwi?kszonym ryzyku wyst?pienia raka szyjki macicy. Do grup zwi?kszonego ryzyka zaliczamy: wczesne (przed 18 r?.) rozpocz?cie wspó??ycia p?ciowego, cz?ste zmiany partnerów seksualnych (wi?cej ni? czterech w roku), rozpoznane k?ykciny lub stwierdzona infekcja wirusowa (brodawczaka ludzkiego-HPV, opryszczki genitalnej-HSV) u kobiety lub jej partnera, rozpoznane immunodeficyty lub stosowana immunosupresja (np. po przeszczepach), palaczki tytoniu, stosuj?ce inne u?ywki (alkohol, narkotyki), kobiety pochodz?ce ze ?rodowisk o niskim statucie socjoekonomicznym.Po uzyskaniu negatywnych wyników w ci?gu trzech kolejnych bada?, cytologi? Pap mo?na wykonywa? co 3 lata.Cz??ciej, co 6-12 miesi?cy powinno mie? wykonywane badanie Papu potomstwo kobiet stosuj?cych podczas ci??y DES (dietylostilbestrol).U kobiet po 65 r?. badanie nale?y wykonywa? co 5 lat.
Badanie cytologiczne – rozmaz pochwowy nale?y wykonywa? co 3 lata u kobiet po usuni?ciu macicy (wraz z szyjk?) z powodu zmian ?agodnych jak i z?o?liwych.Samo badanie cytologiczne nie mo?e stanowi? podstawy do rozpoznania raka .


Wycinki celowane – w raku szyjki macicy pobierane s? z owrzodzenia cz??ci pochwowej lub z tarczy cz??ci pochwowej bez makroskopowych zmian. Zawsze nale?y pobiera? materia? do oceny histopatologicznej ze strefy granicznej dwóch nab?onków: p?askiego i gruczo?owego.

Biopsja endometrialna, frakcjonowane wy?y?eczkowanie macicy (jamy i kana?u szyjki) – s?u?? ocenie zmian rozwijaj?cych si? ?ródkana?owo i ?ródjamowo, b?d?cych poza zasi?giem wzroku – materia? do oceny histopatologicznej.

<li>Histeroskopia – badanie endoskopowe macicy, mo?e by? po??czone z celowanym pobieraniem wycinków do badania histopatologicznego (poprzez histeroskop operacyjny). Najkorzystniejsze jest wykonanie histeroskopii przed wy?y?eczkowaniem, poniewa? ocena wzrokowa pozwala na lokalizacj? zmian we wn?trzu macicy, a nast?pnie umo?liwia pobranie do badania histopatologicznego wyskrobin z miejsc o nieprawid?owym rozro?cie b?ony ?luzowej. Jest to metoda szczególnie u?yteczna w raku trzonu macicy dla rozpoznawania ma?ych i rozproszonych zmian lub zlokalizowanych w rogach macicy. Histeroskopia jest tak?e bardzo przydatna w rozpoznawaniu ?ródkana?owej postaci raka szyjki macicy (rak ?ródszyjkowy – endocerwikalny). Jest to tak?e idealna metoda do oceny efektu leczenia chorych na raka trzonu, u których nie by?a wykonywana operacja usuni?cia narz?du rodnego (np. z powodu przeciwwskaza? internistycznych). Stosowano wy??cznie radioterapi?. Pozwala bowiem na wczesne wykrycie wznowy choroby zanim wyst?pi? objawy zauwa?one przez chor?

.<li>Badanie radiologiczne klatki piersiowej – jest konieczne we wszystkich nowotworach z?o?liwych, poniewa? umo?liwia ocen? wyst?powania przerzutów.

<li>Cystoskopia – wykonywana u chorych z naciekiem przedniej ?ciany pochwy w zaawansowanych przypadkach raka szyjki macicy. Umo?liwia ocen? przej?cia nowotworu na p?cherz moczowy. Naciek nowotworowy p?cherza moczowego zmienia stopie? zaawansowania klinicznego i jest przeciwwskazaniem do radioterapii, która mo?e doprowadzi? do szybkiego powstania niegoj?cej si? przetoki p?cherzowo-pochwowej. Obrz?k groniasty stwierdzony podczas cystoskopii nie stanowi przeciwwskazania do leczenia chorej i nie zmienia stopnia zaawansowania choroby.

<li>Urografia – ocena wydolno?ci nerek, istotna jest u chorych zw?aszcza na raka szyjki macicy, poniewa? nowotwór ten rozprzestrzenia si? przede wszystkim przez ci?g?o??, naciekaj?c przymacicza. Nale?y pami?ta?, i? moczowody na wysoko?ci cie?ni macicy (przej?cie kana?u w jam?) znajduj? si? w odleg?o?ci ok. 2 cm bocznie od ?cian macicy. W zaawansowanych przypadkach naciek nowotworowy w tym regionie powi?kszaj?c si? zamyka ?wiat?o moczowodów powoduj?c zastój moczu w nerce. Taka sytuacja kliniczna sprawia, i? chore ze stwierdzanym wodonerczem kwalifikowane s? do wy?szego stopnia zaawansowania (stop. II B ® stop. III B.)

<li>Ultrasonografia jamy brzusznej – niejednokrotnie urografi? nale?y zast?pi? ultrasonografi? po??czon? z dok?adn? ocen? narz?dów jamy brzusznej. Ultrasonografia jest badaniem prostszym, mniej obci??aj?cym i ta?szym. Pozwala oceni? tak?e w?trob?, która jest cz?sto miejscem przerzutów nowotworowych, a tak?e obrazuje stan w?z?ów ch?onnych: biodrowych, oko?oaortalnych lub pachwinowych zmienionych przerzutowo. USG w?z?ów ch?onnych jest szczególnie przydatne u chorych po przebytej radioterapii poniewa? w terenie zmian popromiennych trudno jest ocenia? palpacyjnie ich powi?kszenie, co mo?e ?wiadczy? o szerzeniu si? choroby.

<li>Ultrasonografia narz?du rodnego – wykonywana sond? ?ródpochwow? (transwaginaln?) lub przez pow?oki brzuszne, jest pomocna:1. w ró?nicowaniu pomi?dzy torbielami a litymi guzami jajników;2. w ocenie rozrostów endometrium;3. w ocenie wielko?ci nacieku szyjki macicy – szczególnie istotne dla monitorowania efektu leczenia chorych z cz??ci? pochwow? o ?rednicy nacieku powy?ej 4 cm;4. w ocenie przymacicz nacieczonych nowotworowo rola tego badania jest dyskusyjna, zw?aszcza u kobiet po przebytych stanach zapalnych przydatków, u których pozostaj? zrosty pozapalne. W tych przypadkach istotne jest wykonanie biopsji ig?owej przymacicza pod kontrol? USG, po??czonej z ocen? histopatologiczn? aspiratu lub ocena dopplerowska przep?ywów w naczyniach krwiono?nych ?wiadcz?cych o wznowie w badanym rejonie;5. w ocenie za?niadu groniastego, dla którego charakterystyczny jest obraz „zamieci ?nie?nej”.

<li>Wlew doodbytniczy – jest szczególnie przydatny u chorych z badalnym guzem wype?niaj?cym jam? brzuszn?, s?abo ruchomym przy badaniu ginekologicznym, wype?niaj?cym pod- i ?ródbrzusze. Badanie obrazuje rozprzestrzeniania si? guza, a przede wszystkim prawdopodobie?stwo naciekania ?cian jelita grubego przez nowotwór

<li>Tomografia komputerowa (CT, KT) – obrazuje przestrzenie zaotrzewnowe, mózg, ?ródpiersie, trzustk?, jest pomocna w rozpoznawaniu zmian z?o?liwych o ?rednicy ok. 1 cm. Badanie jest przydatne w celu ustalenia zaawansowania i kwalifikacji do zabiegu chirurgicznego oraz przy ocenie wznowy choroby u chorych po przebytej radioterapii lub chemioterapii.

<li>Rezonans magnetyczny – (NMR, MR) – jest nieinwazyjn? metod? pozwalaj?c? uzyska? przekroje wybranych okolic cia?a w ró?nych p?aszczyznach bez nara?ania na dzia?anie promieniowania jonizuj?cego. Technika oparta na wykorzystaniu magnetyzmu j?der komórek zale?nie od st??enia jonu wodorowego. MR przewy?sza TK lepsz? rozdzielczo?ci? obrazu lecz jest wci?? jeszcze bardzo kosztown? technik?. Wskazania takie jak przy TK.

<li>Scyntygrafia (skaning) – badanie przy wykorzystaniu izotopów radioaktywnych. W?ród chorych na nowotwory z?o?liwe narz?du rodnego jest ono wykorzystywane w przypadkach podejrzenia przerzutów do ko?ci lub zlokalizowanych bólów ko?ci. Nale?y pami?ta?, i? jest to badanie niespecyficzne i ogniska podejrzane w scyntygrafii nale?y potwierdzi? obrazami rentgenowskimi. Zmiany wykryte w scyntygrafii mog? szereg tygodni wyprzedza? zmiany w konwencjonalnych badaniach radiograficznych.

II. BADANIA OBRAZOWE WYKONYWANE U CHORYCH NA RAKA PIERSI

<li>Mammografia – jest to technika rentgenowska wykorzystuj?ca „mi?kkie” promienie (25-35 kV), pozwalaj?ca uwidoczni? nieprawid?owe struktury piersi dzi?ki ró?nicy w poch?anianiu promieni X.Objawy radiologiczne raka piersi:– nieprawid?owe i nieregularne zacienienie (gwiazdkowate),– mikrozwapnienia (o ?red. <1 mm w 40% towarzysz? rakom),– zaburzenia architektoniki utkania zr?bu ??cznotkankowego sutka,– cech? w?z?ów ch?onnych do?u pachowego zaj?tych przez nowotwór jest niesymetryczne ich powi?kszenie, wybitne wysycenie.Badanie mammograficzne zalecane jest u kobiet po 40 r?., poniewa? w tym wieku w gruczole piersiowym dominuje utkanie t?uszczowe. U m?odszych kobiet wskzana jest ultrasonografia jako badanie kontrolne.

<li>Galaktografia polega na wykonywaniu zdj?? rentgenowskich piersi po podaniu ?rodka cieniuj?cego bezpo?rednio do wydzielaj?cego przewodu mlecznego. Oceniane s? zarysy przewodów mlecznych i ewentualne ubytki wype?nienia. U?atwia rozpoznanie u chorych z wyciekiem z piersi, u których istnieje podejrzenie zmian w zakresie przewodów mlecznych.

<li>Ultrasonografia – warto?? tego badania zale?y od jako?ci aparatury diagnostycznej oraz od do?wiadczenia lekarza. Nie jest to badanie wystandaryzowane. Cechy sonograficzne nieprawid?owych struktur w piersi to niskoechogeniczna zmiana ogniskowa, bezechowa jak w torbielach lub o obni?onej echogeniczno?ci jak w zmianach litych. USG sutków wykonuje si? u kobiet m?odych (do 40 r?.), u których dominuje utkanie gruczo?owe mi??szu, jako badanie przesiewowe. Obecnie badanie to uznane jest za uzupe?niaj?ce w stosunku do mammografii i rezonasu magnetycznego.Obraz raka w USG przedstawia si? jako niskoechogeniczne ognisko o nierównych, zatartych zarysach z niesymetrycznym cieniem akustycznym z obrze?y lub ?rodka zmiany. Cz?sto obserwuje si? pogrubia?e wi?zade?ka Coopera. W?z?y ch?onne przerzutowo zmienione w USG obrazowane s? jako niskoechogeniczne struktury z zatart? wn?k? w?z?a ch?onnego.Pod kontrol? USG mo?na dokonywa? weryfikacji histopatologicznej wykonuj?c: biopsj? aspiracyjn? cienkoig?ow?, stereotaktyczn? biopsj? cienko- i gruboig?ow? oraz mo?na wprowadza? znaczniki metalowe np. haczyki przed zabiegiem chirurgicznym.

Biopsja gruboig?owa
– wykonywana jest przy rozsianych radiologiczne mikrozwapnieniach na wi?kszych obszarach piersi np. w jednym kwadrancie bez ewidentnego zacienienia.

Biopsj? cienkoig?ow?
wykonuje si? wówczas, gdy widoczne jest wyra?ne zacienienie, cz?sto gwiazdkowate lub gdy widoczne jest skupisko mikrozwapnie?.

<li>Mammografia rezonansu magnetycznego – jest wykorzystywana do uzupe?nienia diagnostyki trudnych do interpretacji zmian obrazowych uzyskiwanych innymi technikami. Jest to badanie o najwy?szej rozdzielczo?ci liniowej i kontrastowej. Niewydolne przy obfitym, dysplastycznym utkaniu mi??szu piersi lub po przebytych stanach zapalnych piersi. Jest to najdro?sze i trudno dost?pne badanie spo?ród wszystkich bada? piersi.


III. MARKERY NOWOTWORÓW Z?O?LIWYCH

Makerem nazywamy substancj?, której obecno?? we krwi chorego lub jej zmienny poziom w toku leczenia, albo po jego zako?czeniu sugeruje obecno?? nowotworu, czynn? chorob? nowotworow?.

<li>Markery nowotworowe odzwierciedlaj?:
1. Proliferacj? komórek nowotworowych np.TPS;

2. Ró?nicowanie si? komórek nowotworowych. St??enie markera zale?y od masy nowotworu np. CA-125, AFP, HCG;3. Obumieranie komórek nowotworowych. Apoptoza (zaprogramowana ?mier? komórki) lub martwica powoduj? podwy?szenie produktów rozpadu wydzielanych przez nowotwór np.TPA.

<li>Zastosowanie markerów:– wykrywanie nowotworu, badania przesiewowe, wznowy choroby (HCG, AFP),– monitorowanie leczenia (HCG, CA-125, SCC),– ocena zaawansowania choroby (AFP, CEA, HCG, SCC),– wprowadzenie nowych metod do lokalizacji ogniska pierwotnego lub przerzutów przy u?yciu zwi?zków znakowanych indem lub jodem.

<li>Rodzaje markerów nowotworowych oznaczanych w ginekologii:

Antygen rakowy Ca-125
oznaczany jest w surowiczym, endometrialnym, jasnokomórkowym raku jajnika. Górna granica warto?ci prawid?owych wynosi 35÷65 jedn/ml.

Alfa 1-fetoproteinaAFP – alfafetoproteina – jest przydatna w diagnostyce raka powsta?ego z komórek rozrodczych gonad – górna granica warto?ci prawid?owych 10 jedn/ml.

Ludzka gonadotropina kosmówkowab HCG – oznaczana jest w rozrodczych guzach jajnika, oraz w rozrostach trofoblastu (za?niad groniasty). Górna granica normy dla m??czyzn i kobiet nieci??arnych 1,2 ng/ml lub 6 jedn./litr.b

1 fitoproteina ci??owa
SP1 – obecna w guzach trofoblastycznych nerki, jajnika, i macicy.

Tkankowy polipeptydowy, antygen-TPA – wykrywany jest w raku jajnika.Górna granica normy 80 lub 120 jedn/ml.Antygen raka p?askonab?onkowego – SCC – st??enia okre?lane jako prawid?owe wynosz? poni?ej 2,5 ng/ml.

Antygen raka piersi – CA-15,3, przyjmuje si?, i? st??enie o granicznych warto?ciach 30 ÷ 40 jedn/ml jest prawid?owe.

Antygen raka piersi – MCA za warto?? dopuszczaln? przyjmuje si? 11÷17 jedn/ml.

Antygen karcinoembrionalny CEA – wyst?puje w gruczolakorakach, wykorzystywany do kontroli wyników leczenia. Norma dla niepal?cych <3 ng/ml i 10 ng/ml dla palaczy

.IV. OCENA RECEPTORÓW HORMONALNYCH

Dzia?anie wszystkich hormonów jest uzale?nione od obecno?ci odpowiednich receptorów w cytoplazmie i/lub w j?drze. Brak odpowiednich receptorów nie rokuje szans na skuteczne leczenie hormonalne nowotworów z?o?liwych. Receptory oznaczone s? w guzach hormonalnie wra?liwych, do których zaliczamy przede wszystkim raka piersi oraz raka trzonu macicy, rzadziej jajnika. Oznaczenie receptorów jest metod? standardow? przy pierwotnej operacji lub wznowie raka piersi i stanowi podstaw? do adiuwantowego leczenia. U chorych na raka trzonu okre?lane s? receptory dla estrogenów (RcE) i progesteronu (RcP), oznaczanie ich nie nale?y do rutynowych. W ka?dym przypadku staramy si? o najszybsze ustalenie rozpoznania oraz zaawansowania choroby, pami?taj?c ?e nowotwór rozwija si? w pocz?tkowym bezobjawowym okresie niejednokrotnie przez kilka lat, np. obliczono, i? rak sutka trwaj?cy ?rednio ok. 7 lat dokona? 30 okresów podwojenia licz?c 80 ¸ 100 dni na jedno podwojenie, a guzek o ?rednicy 1 cm sk?ada si? z ok. 108 lub miliarda komórek. Dlatego te? okres kilku dni lub tygodni w rozpoznaniu i leczeniu nie powinien wp?ywa? istotnie na wynik leczenia. Jednak d?u?sze okresy oczekiwania na leczenie mog? znacz?co pogarsza? rokowanie i mo?liwo?? wyleczenia takiej chorej.

V. OCENA KLINICZNEGO ZAAWANSOWANIA RAKA

Ocen? stopnia zaawansowania ustala si? zawsze po rozpoznaniu choroby.
Stopnie klinicznego zaawansowania s?u?? do wyboru najw?a?ciwszej metody leczenia, dostarczaj? informacji o rokowaniu, pomagaj? oceni? wyniki leczenia, a tak?e u?atwiaj? wymian? informacji w?ród lekarzy onkologów.

Klasyfikacja wed?ug UICC (Mi?dzynarodowej Unii Przeciwrakowej)

System TNM okre?la:
T – guz pierwotny i jego zasi?g,
Tis – rak in situ,
Tx4– nie mo?na oceni? pierwotnego guza,
T0 – nie stwierdza si? guza pierwotnego,
T1,2,3,4 – odpowiadaj? masie guza i zakresowi rozwoju raka,
N
– okoliczne w?z?y ch?onne,Nx – nie mo?na oceni? okolicznych w?z?ów ch?onnych,
N0 – nie stwierdza si? przerzutów do w?z?ów ch?onnych,
N1,2,3 – ilo?? w?z?ów ch?onnych obj?tych chorob?
,M – przerzuty odleg?e,
Mx – nie mo?na okre?li? przerzutów,
M0 – brak przerzutów,
M14– obecne przerzuty odleg?e,
cTNM – jest to klasyfikacja kliniczna ustalona przed rozpocz?ciem leczenia,
pTNM – jest to klasyfikacja patologiczna, (histopatologiczna), ustalona po operacji.W ginekologii onkologicznej w celu okre?lenia stopnia zaawansowania pos?ugujemy si? tak?e klasyfikacj? we?ug systemu FIGO (Mi?dzynarodowej Federacji Ginekologów i Po?o?ników)

.VI. WYBÓR METODY LECZENIA

Po ustaleniu rozpoznania choroby nowotworowej, lekarz stoi w obliczu ustalenia sposobu post?powania, leczenia. Ustalaj?c taktyk? leczenia nale?y pami?ta?, i? nowotwory charakteryzuj? si? ró?norodnym utkaniem mikroskopowym (heterogenno?? komórek guza), ró?n? promieniowra?liwo?ci? i chemiowra?liwo?ci?, za? operacje chirurgiczne polegaj?ce na usuni?ciu narz?du rodnego macicy, jajników, sromu, rzadko (jedynie w pocz?tkowych stopniach zaawansowania – stopie? 0) s? oszcz?dzaj?ce. Kobiety bole?nie, zw?aszcza w sferze psychicznej, odczuwaj? skutki operacji radykalnych lub terapii doprowadzaj?cej do kastracji. Leczenie onkologiczne jest d?ugotrwa?e, wielotygodniowe, a nawet kilkumiesi?czne, co ma wp?yw na komplikacje zawodowe i socjoekonomiczne.
Uwzgl?dniaj?c powy?sze aspekty, planowanie leczenia powinno by? uzgadniane przez interdyscyplinarny zespó? specjalistów onkologów: radioterapeut?, chemioterapeut?, chirurga, ginekologa, a idealnym by?by model gdyby taki zespó? poszerzy? o psychiatr?, seksuologa, a nawet pracownika socjalnego.Ocena zespo?u specjalistów planuj?cych leczenie powinna by? dokonywana w oparciu o:
1. wynik badania histopatologicznego wycinków z guza lub protoko?u histopatologicznego materia?u operacyjnego;
2. stopie? zaawansowania choroby, ustalony na podstawie badania przedmiotowego chorej lub protoko?u operacyjnego, je?li pierwotnie by?a wykonywana operacja;
3. ocen? stanu ogólnego pacjentki – uwzgl?dniaj?cego tak?e ocen? zawart? w jednej ze skali wydolno?ci chorej;
*4. przypuszczalny przebieg nowotworu;
5. dost?pno?? do planowanego leczenia.W doborze metody leczenia ka?dego chorego kierujemy si? stwierdzanymi w danym przypadku czynnikami prognostycznymi, jak i predykcyjnymi.

Do czynników prognostycznych
nale?? te znane i sprawdzone na przestrzeni wielu lat takie jak: wiek, wielko?? guza, typ histologiczny, stopie? dojrza?o?ci histologicznej, zaj?cie w?z?ów ch?onnych, g??boko?? naciekania tkanek lub nacieki naczy? limfatycznych.
Do czynników predykcyjnych

zaliczamy te, które wskutek post?pu nauk przyrodniczych dostarczaj? nam wci?? nowych informacji o cechach tkanki nowotworowej lecz wymagaj? dalszych bada? i obserwacji klinicznych. Do tych ostatnich czynników zaliczamy: ekspresj? komórkowych czynników wzrostu i ich receptory, wyst?powanie genu supresorowego p-53, ploidia DNA, okre?lenie komórek w fazie S, wyst?powanie onkogenu HER-2/nu.

VII. RODZAJE LECZENIA

A. Leczenie radykalne
, w którym celem jest trwa?e wyleczenie, mo?e by? leczeniem obejmuj?cym jedynie obszar lub ca?e cia?o chorego.

1
. Leczenie lokoregionalne leczenie chirurgiczne, np. usuni?cie macicy i przydatków lub sromu i regionalnych w?z?ów ch?onnych lub radioterapia obejmuj?ca obszar miednicy lub w?z?ów ch?onnych biodrowych, pachwinowych, obszaru wznowy choroby.

2. Leczenie systemowe
– np. chemioterapia uzupe?niaj?ca:

<li> adjuwantowa – stosowana po ca?kowitym usuni?ciu guza pierwotnego, maj?ca zniszczy? potencjalnie istniej?ce mikroprzerzuty,

li> neoadjuwantowa (indukcyjna) – leczenie to poprzedza leczenie chirurgiczne, ma za zadanie:
1. redukcj? masy guza pierwotnego i ewentualnie zaj?tych w?z?ów ch?onnych;
2. zniszczenie potencjalnie istniej?cych mikroprzerzutów,

<li> cytoindukcyjna – stosowana w uzupe?nieniu nieradykalnych zabiegów chirurgicznych,

<li> hormonoterapia ablacyjna – tj. usuni?cie narz?dów produkuj?cych hormony,

<li> hormonoterapia addytywna – polega na podawaniu hormonów lub substytucji hormonopodobnej, która hamuje rozwój nowotworu,

<li> immunoterapia – polega na za?o?eniu, i? regresj? guza, jego cofanie si?, mo?na uzyska? poprzez wzmocnienie odpowiedzi immunologicznej. W tym celu stosowane s? interferony, interleukiny i przeciwcia?a monoklonalne. Ze wzgl?du na wysokie koszty oraz bardzo du?? toksyczno?? tego leczenia, jest ono prowadzone wci?? na etapie prób klinicznych w nielicznych o?rodkach onkologicznych.

B. Leczenie paliatywne
– tj. leczenie specyficzne, maj?ce na celu: powstrzymanie choroby na tym etapie, na którym si? znajduje w chwili rozpoznania, zniesienie lub zmniejszenie dokuczliwych objawów choroby, oraz przed?u?anie ?ycia.

C. Leczenie objawowe – tj. leczenie niespecyficzne przed?u?aj?ce ?ycie, zapewniaj?ce jak najlepsz? jako?? ?ycia chorych z zaawansowan? chorob? nowotworow?

VIII. OCENA WYNIKÓW LECZENIA

Wynikiem leczenia mo?e by?:

Ca?kowita remisja (CR) tj. ust?pienie wszystkich oznak obecno?ci nowotworu i jego przerzutów, stwierdzone badaniem przedmiotowym, badaniami laboratoryjnymi, metodami obrazowania, poziomem markerów nowotworowych.

Cz??ciowa remisja (PR) tj. np. zmniejszenie si? o 50% iloczynu dwóch wymiarów guza.

Brak zmian (NC) – zmniejszenie si? guza lecz w mniejszym stopniu ni? PR.

Progresja (PD) – wzrost zmiany pierwotnej lub wyst?pienie przerzutów.

W analizie wyników leczenia konieczna jest ocena prawdopodobie?stwa wyst?pienia powik?a? leczenia.Po podj?ciu decyzji o sposobie leczenia, a przed jego rozpocz?ciem, nale?y poinformowa? ka?d? pacjentk? oraz jej rodzin? o sposobie leczenia, jego nast?pstwach, powik?aniach, czasokresie trwania. Choroby nowotworowe budz? ogromny l?k, a cz?sto prze?wiadczenie o nieuleczalno?ci. Aktywne w??czenie chorej polega na rzetelnej informacji o etapach leczenia i jego nast?pstwach. Szczególne wskazówki dotycz?ce ?wicze? fizycznych, sposobu od?ywiania itp. s? pomocne w zwalczaniu objawów ubocznych i zmniejszaj? niebezpiecze?stwo powstawania powik?a? leczenia.

IX. SKALE SPRAWNO?CI CHOREGO

1. Skala sprawno?ci wg Zubroda i Skala ECOG (Eastern Cooperative Oncology Group)
0 – prawid?owa aktywno??;
1 – ograniczenie w ?rednim stopniu aktywno?ci fizycznej i zdolno?ci do pracy, nie musi le?e?;
2 – niezdolno?? do wykonywania pracy, zdolno?? do samoobs?ugi, zwi?ksza si? konieczno?? pomocy osób drugich, sp?dza w ?ó?ku mniej ni? 50% dnia;
3 – niezdolno?? do samoobs?ugi, konieczna sta?a pomoc lub hospitalizacja, sp?dza w ?ó?ku wi?cej ni? 50% dnia;
4 – chory ob?o?nie z powodu objawów choroby nowotworowej.

2. Skala wg Karnofskiego

100 – prawid?owa aktywno??, chory bez oznak choroby nowotworowej;
90 – nieznaczne upo?ledzenie aktywno?ci fizycznej i wydolno?ci;
80 – utrzymanie zwyk?ej aktywno?ci zawodowej wymaga wysi?ku, znacznie ograniczona wydolno??;
70 – niezdolno?? do normalnej aktywno?ci, samoobs?uguj?cy si?
60 – okresowo potrzebna pomoc, samoobs?uguj?cy si?;
50 – potrzebna sta?a pomoc i opieka, w tym cz?sta pomoc lekarska;
40 – chory le??cy, wymaga opieki specjalistycznej;
30 – chory ob?o?nie, konieczna wykwalifikowana pomoc piel?gniarska;
20 – chory w stanie ci??kim, konieczna hospitalizacja i intensywne;
10 – stan terminalny.

Nowa Medycyna – Onkologia VI (3/2003)


--------------------




.... przewróci?o si?, niech le?y ....
Go to the top of the page
 
+Quote Post


« · Wykrywanie · »
 

Reply to this topicStart new topic

 

: · ·

· · ·

: 19.12.2014 - 4:10